14/2/18 - 21:05
شماره مطلب : 2124
ارزیابی راهبردی

گام اول برای یک توافق جامع خوب، کنار گذاشتن توافق ژنو است

تیم مذاکره کننده باید خودش را از شر توافق ژنو خلاص کند.

ایران هسته ای- مهدی محمدی، مدیر مسئول وب سایت «ایران هسته ای» در گفت وگو با روزنامه وطن امروز جزئیاتی از موضوعاتی را که در دستور کار مذاکرات وین قرار خواهد داشت، مورد بحث قرار داد.

ایران و گروه 1+5 روز سه شنبه 29 بهمن 1392 (18 فوریه 2014) دور نخست مذاکرات درباره توافق جامع را در وین آغاز کردند.

متن کامل این گفت وگو چنین است.

***

* آقای محمدی دستور کار مذاکرات فردای (29 بهمن ) ایران و 1+5 چیست؟ آیا معلوم است که دو طرف بحثشان را از کجا شروع خواهند کرد؟

-  من فکر می کنم با توجه به اینکه فردا نخستین دور مذاکرات برای رسیدن به یک توافق جامع و بلند مدت میان ایران و 1+5 است، دو طرف بحثشان را از مسائل شکلی شروع خواهند کرد. در چنین مذاکراتی این یک امر کلاسیک است که ابتدا درباره برخی از مسائل شکلی توافق می کنند مثل اینکه زمان بندی و سطح جلسات چگونه باشد، در هر جلسه چه موضوعی در دستور کار قرار بگیرد، موضوعات را چگونه از آسان به دشوار مرتب کنند، مکان کجا باشد، در چه مواردی کارشناسان با هم بحث کنند و چه زمانی مقام های سیاسی وارد موضوع شوند، و مسائل دیگری از این دست. البته همه اینها چیزهایی نیست که روز اول بشود درباره آن توافق کرد ولی از آنجا که هر دو طرف باور دارند که این بار مذاکراتشان طولانی خواهد بود لاجرم باید درباره این مسائل بحث کنند تا بتوانند به گفت وگوهای آینده نظم بدهند.

* پس فقط درباره موضوعات شکلی حرف می زنند؟

- نه، مسلما همه بحث ها به این محدود نمی شود. دو طرف علاقه دارند خیلی زود از بحث های شکلی بگذرند و وارد محتوا شوند و من فکر می کنم در مذاکراتی که از روز سه شنبه شروع می شود این اتفاق خواهد افتاد. هر دو طرف خیلی عجله دارند که کار را زودتر به نتیجه برساند و این دلایلی هم دارد. بنابراین حدس من این است که خیلی روی مسائل شکلی متمرکز نخواهند شد. در حوزه محتوا من فکر می کنم 3 مسئله مهم هست که لازم است در ابتدای مذاکرات درباره آنها بحث بشود و فکر می کنم در همین مذاکرات به آنها پرداخته خواهد شد. موضوع اول این است ممکن است هر یک از دو طرف یکفرمت پیشنهادی برای توافق نهایی داشته باشد و بخواهد آن را به مبنای مذاکرات تبدیل کند. منظورم از فرمت این است که بالاخره تیترهای توافق نهایی یعنی مسائل اصلی که باید تعیین تکلیف شود، خودش نیاز به منقح شدن دارد. اینکه چه موضوعاتی برای بحث روی میز است، خودش مذاکره می خواهد. این دیگر مذاکره شکلی نیست بلکه ورود به محتواست چون وقتی یک طرف می گوید از دید من فلان موضوع روی میز نیست دارد به محتوای مذاکرات جهت می دهد. فرض کنیم امریکایی ها بگویند از دید ما تحریم های حقوق بشری که علیه ایران اعمال شده روی میز نیست یعنی ایران حق ندارد در این مذاکرات درخواستی برای تعیین تکلیف آنها داشته باشد. خب این می شود بحث محتوایی بدون ورود به جزئیات. یا از این طرف، تصور بفرمایید ایران تاکید کند که برنامه موشکی روی میز نیست. اینها چیزهایی است که به نظرم همین ابتدا باید تعیین تکلیف کنند و این خودش جزو مراحل بسیار دشوار مذاکرات است چون اظهارات امریکایی ها نشان می دهد می خواهند دست روی مسائلی بگذارند که تیم ایرانی اساسا اجازه مذاکره درباره آنها را ندارد و از دید ایران «خارج از دستور» محسوب می شود. موضوع دوم نحوه کار ایران با آژانس است. من فکر می کنم آژانس یک راهبرد بسیار موزیانه در پیش گرفته و آن هم این است که آرام آرام و یکی یکی دارد وارد موضوعاتی می شود که از دید ایران دارای حساسیت بالایی است و برخی از آنها من فکر می کنم کاملا غیر قابل مذاکره است. روشی که آژانس در پیش گرفته این است که اولا خرج خود را از 1+5 سوا کرده و ثانیا تلاش می کند لابلای یک سری موضوعات بی اهمیت یا کم اهمیت به یکباره سراغ مسائلی می رود که بسیار حساس هستند. مثلا در همین مدالیته ای که هفته گذشته توافق شد مسئله چاشنی های انفجاری موضوع بسیار حساسی است چرا که اولا مبتنی بر اطلاعات جعلی است و ثانیا دخالت آژانس در امور نظامی متعارف ایران محسوب می شود ولی می بینیم به عنوان بند هفتم از یک تفاهم 7 بندی که 6 بند اول آن چندان مهم نیستند ایران پذیرفته به سوال های آژانس در این  باره جواب بدهد بدون اینکه معلوم باشد جرئیات دقیقا چیست، اعتبار این ادعا ها کجا ثابت شده، ایران اسناد را می گیرد یا نه و ...

* فکر می کنید در مذاکرات روز سه شنبه در این باره بحث خواهد شد؟

- فکر می کنم باید بشود. ایران باید تکلیف این موضوع را 1+5 روشن کند که آژانس چه کار دارد می کند. تصمیم گیرنده نهایی امریکاست نه یک سری کارمند در آژانس. این اشتباه بزرگی است که تیم مذاکره کننده اجازه داده روند مذاکره با آژانس عملا مستقل از روند مذاکره با 1+5 باشد. 1+5 باید نتیجه بخش بودن این روند را ضمانت کند. یعنی باید اراده سیاسی شکل بگیرد تا موضوعات فنی و حقوقی از سوی آژانس جمع بندی شود والا می دانیم که رد نبود اراده سیاسی آژانس چنین توانی ندارد حالا هر چه هم ایران همکاری کند فرقی نمی کند. ضمن اینکه در همین مذاکرات تکلیف دو نکته باید معلوم شود: اول اینکه 1+5 راهبردش درباره موضوع ابعاد احتمالی نظامی چیست؟ می خواهد گذشته را شخم بزند که برای حل نشدن و کش دادن موضوع بهانه به دست بیاورد یا اینکه واقعا می خواهد مسئله را تمام کند. نکته دوم هم این است که 1+5 باید ضمانت کند که یکباره یک طرف ثالث مثل اسراییل از راه نمی رسد که یک سری جعلیات جدید به آژانس بدهد و کل موضوع را ری ست کند.

* سومین موضوع چیست؟

- سومین مسئله ای که من حدس می زنم این بار باید مورد بحث قرار بگیرد این است که حدود و ثغور بازی است که 1+5 می خواهد با مسئله قطعنامه های شورای امنیت بکند. الان امریکایی ها می گویند به استناد قطعنامه های شورای امنیت می خواهند به موضوع برنامه موشکی ایران ورود کنند. در واقع حرفشان این است که برنامه موشکی ایران باید به گونه ای تغییر شکل بدهد که در یک برنامه تسلیحات هسته ای قابل استفاده نباشد. خب این عملا معنایی جز این ندارد که پای 1+5 به موضوع موشکی ایران باز شود در حالی که هیچ ارتباط منطقی بین این مسائل وجود ندارد. اینها همه تبعات آن اشتباه راهبردی است که آقایان در توافق ژنو کردند و خیال کردند که مثلا با یک کلمه Address مشکل را حل کرده اند. حالا سوال این است که دیگر چه چیزهایی در ذهن امریکایی هاست که می خواهند به استناد قطعنامه ها به آن ورود کنند؟ این جزو آن چیزهایی است که باید در مذاکرات سه شنبه درباره آن بحث شود و اگر نشود می تواند کل بنای مذاکرات را یک جایی میانه کار ویران کند.

* فکر می کنید صرف نظر از این مسائل امریکایی ها چه موضوعاتی را در مذاکرات جامع مدنظر دارند؟

- ببینید توافق ژنو چارچوبی را برای مذاکرات جامع معلوم کرده است. واضح است که طبق این توافق مسائل اصلی موجود روی میز دو طرف تا حدود زیادی صورت بندی شده است. در آن  توافق دوستان تیم مذاکره پذیرفته اند که برنامه غنی سازی ایران باید منطبق بر نیازهای عملی، از حیث ذخیره مواد، گستره، ظرفیت،سطح و مکان محدود شود. یعنی آقایان پذیرفته اند که بخشی از برنامه فعلی باید برچیده شود. حالا بحث بر سر این است که چثدر از برنامه می ماند و چقدر برچیده می شود.  اولین مسئله تعداد ماشین هایی است که ایران می تواند حفظ کند. امریکایی ها طبق فرمولی که دارند می خواهند به اصطلاح خودشان زمان گریز هسته ای را بین 12 تا 18 ماه برسانند و این نمی شود مگر اینکه تعداد ماشین های ایران زیر 4000 عدد باشد. مسئله بعدی نوع ماشین های ایران است. امریکایی ها می خواهندتمامی ماشین های بالاتر از نسل اول ایران برچیده شود. مسئله بعدی ذخیره ماد 5 درصد ایران است. من حس می کنم با فرمول امریکا برای Break out می خواهند مواد ایران زیر 200 کیلو باشد و این یعنی 5000 کیلو مواد که سرمایه ایران است باید از بین برود. موضوع بعدی فردو است که ظاهرا امریکایی ها می خواهند حتی اگر فعالیت هسته ای در ان انجام می شود، غنی سازی انجام نشود. درباره اراک دید امریکا این است که راکتور باید به نحوی تغییر شکل بدهد که پلوتونیوم weapon grade یعنی قابل استفاده برای تولید سلاح تولید نکند. این یعنی یا راکتور باید به یک راکتور آب سبک تغییر طراحی بدهد یا اینکه به جای اورانیوم خام اورانیوم غنی شده مصرف کند. جالب است که جوفی جوزف که در دوره قبلی عضو تیم امریکا بود دیروز در بلفر سنتر نوشته با این تغییر کاربری تنها نیاز عملی که ایران به غنی سازی پیدا می کند نیازی است که برای راکتور اراک دارد چرا که سوخت راکتور تهران و بوشهر تامین شده است. مسئله بعدی زمان گام نهایی خواهد بود که به نظر من امریکایی ها آن را آنقدر بلند خواهند گرفت که در طول مدت مثلا 25 سال برای همیشه جریان اصلاح طلب در ایران سر کار بیاید و ماندگار شود. نکته آخر هم من فکر می کنم موضوع نحوه لغو تحریم ها خواهد بود. حس من این است که امریکایی ها می خواهند لغو جامع تحریم ها را مشروط کنند که به کامل شدن زمان گام نهایی. یعنی تحریم ها به تدریج در طول اجرای گام نهایی یعنی مثلا در طول 20 سال تعلیق کنند ولی لغو کامل را بگذارند برای آخر دوره زمانی گام نهایی تا ابزار فشارشان را روی ایران از دست ندهند. اینها مسائل اصلی است؟

* خب ایران چه پاسخی خواهد داد؟

- نمی دانم. دوستان تیم مذاکره کننده متاسفانه حصاری دور خودشان کشیده اند و مسائلی با این درجه از اهمیت را تا حدی تبدیل کرده اند به مسائل محفلی. اینها مسائل بسیار مهمی است که باید درباره آنها نظر هر کسی را که حس می کند ایده ای دارد شنید. این به نفع دوستان است نه اینکه از اول بنای بی اخلاقی و ترش رویی بگذارند و خیال کنند که با ناسزا گفتن به دیگران مشکلشان حل می شود. فرض کنیم ما را ساکت کردند، ملت با این عظمت که حساسیت نسبت به حقوق خودش را از دست نمی دهد. اما اجمالا چند نکته مهم وجود دارد. اول اینکه واقعا تیم مذاکره کننده باید خودش را از شر توافق ژنو خلاص کند. چارچوبی که در توافق ژنو برای گام نهایی گذاشته شده عمیقا مشکل ساز است. ساختار توافق ژنو هم که ایران را به عنوان یک استثنا شناسایی کرده ظرفیت این را که یک توافق خوب حاصل شود ندارد. من فکر می کنم تیم ایرانی باید صادقانه بپذیرد که توافق ژنو مبنای خوبی برای مذاکرات نیست و چند جلسه وقت بگذارد و حرفش را در اینباره که الزامات توافق ژنو درباره گام نهایی باید اصلاح شود به طرف مقابل بقبولاند. این شدنی هم هست. دوستان نباید بترسند. امریکا از پای میز بلند نخواهد شد. گزینه دیگری ندارند. اگر ایران محکم بایستد کوتاه می آیند. کار دومی که باید بکنند این است که دست از بازی با موضوع هسته ای در افکار عمویم بردارند. تا حالا تزریق ادبیات سازش به جامعه تنها خاصیتی که برای دولت داشته این بوده که افکار عمومی را منتظر، هیجانی و شرطی کرده و باعث شده عملا یک فشار غیر ضروری از سوی افکار عمومی روی تیم مذاکره کننده باشد. دوستان اگر دنبال این هستند که درست مذاکره کنند باید به افکار عمومی بگویند این موضوع پیچیده است، کار فراوان لازم دارد و به این زودی هم حل نمی شود تا افکار عمومی از وضعیت شرطی دربیاید. نکته دیگر این است که برای رسیدن به توافق نهایی عجله نکنند. درباره موضوعاتی با این درجه از حساسیت باید بسیار با حوصله مذاکره کرد. من حس می کنم آقایان می خواهند در چند ماه سر و ته مسئله را هم بیاورند. در این صورت فاجعه رخ خواهد داد. موضوع بعدی این است که به طرف مقابل بفهمانند ایران گزینه های دیگری هم غیر از مذاکره دارد و می تواند راه های دیگری را انتخاب کند. غربی ها نباید فکر کنند ایران چاره ای جز مذاکره ندارد. نکته دیگر که خیلی مهم است این است که ایران باید تاکید کند کل برنامه فعلی اش منطبق بر نیازهای عملی اش است و بلکه نیازهای عملی ایران ایجاب می کند برنامه فعلی غنی سازی ایران توسعه هم پیدا کند. در این صورت است که می توان جلوی درخواست ها برای برچیدن ایستاد. ضمن اینکه من عقیده دارم هیچ تاسیساتی نباید برچیده شود. هیچ فرمولی که به معنای برچیدن عملی –ولو ظاهرا برچیدن نباشد- نباید مورد توافق قرار گیرد. و از همه مهم تر ایران نسبت به مواد هسته ای اش تعصب و سرسختی داشته باشد. مواد بسیار مهم است. متاسفانه در توافق ژنو بخشی از مواد هسته ای بسیار با ارزش ما در ازای هیچ از دست رفت. این تجربه نباید تکرار شود.

 

http://sildenafilcitrategen.com/ http://vardenafilonline.org/